Nederland Verhardt de Aanpak van Geweld Tegen Hulpverleners

Een ambulancebroeder die wordt aangevallen. Een politieagent die tijdens zijn werk wordt mishandeld. Een verpleegkundige die te maken krijgt met geweld. Een leraar die tijdens zijn werk wordt bedreigd. Nederland wil duidelijk maken dat geweld tegen mensen die een publieke taak uitvoeren anders wordt behandeld dan vergelijkbaar geweld tegen een willekeurige burger.

Vanaf 1 oktober 2026 gaat een nieuwe richtlijn van het Openbaar Ministerie in. Bij fysiek geweld tegen functionarissen met een publieke taak moet het OM voortaan in beginsel de zaak aan de rechter voorleggen en een gevangenisstraf eisen. Het uitgangspunt is bovendien dat de strafvordering wordt verdubbeld ten opzichte van vergelijkbaar geweld tegen iemand zonder publieke taak. Het verschil kan aanzienlijk zijn.

Als voorbeeld noemt minister van Justitie en Veiligheid David van Weel een poging tot zware mishandeling van een hulpverlener zonder wapen, zonder eerdere veroordeling en zonder lichamelijk letsel. Onder de nieuwe richtlijn is het uitgangspunt drie maanden gevangenisstraf. Voor hetzelfde feit tegen iemand zonder publieke functie is het uitgangspunt 80 uur taakstraf. 

Daarmee verandert niet de wet waarin rechters uiteindelijk zelfstandig hun straf bepalen. Het verandert vooral de manier waarop het OM zijn strafeis formuleert. En daar zit een belangrijk onderscheid.

De Nederlandse overheid had namelijk al sinds 2006 een uitgangspunt van 200 procent strafverhoging voor geweld tegen mensen met een publieke taak. Onderzoek liet echter zien dat die verhoging in de praktijk lang niet altijd volledig werd toegepast. De overheid constateerde een verschil tussen de richtlijn en wat daadwerkelijk in strafzaken gebeurde.De nieuwe richtlijn probeert dat probleem weg te nemen door niet langer alleen een percentage te noemen, maar concrete strafuitgangspunten vast te leggen. Dat roept een grotere vraag op.

Waarom is het eigenlijk nodig om een bestaande strafverzwaring opnieuw expliciet af te dwingen?

Het antwoord ligt gedeeltelijk in de praktijk van het strafrecht. Een officier van justitie moet niet alleen kijken naar het feit, maar ook naar omstandigheden van de verdachte, het slachtoffer en de concrete situatie. Afwijken van een richtlijn blijft mogelijk, maar moet worden gemotiveerd.

Nederland kiest nu voor een duidelijker uitgangspunt: wie iemand aanvalt die bezig is de samenleving te beschermen, te verzorgen, te onderwijzen of een andere publieke taak uit te voeren, moet rekening houden met een aanzienlijk zwaardere strafvordering. 

Maar er blijft een tweede discussie. De Tweede Kamer heeft ook gesproken over minimumstraffen en een verdergaand verbod op taakstraffen voor geweld tegen hulpverleners. Daarover bestaan juridische bezwaren, onder meer omdat rechters ruimte moeten houden om rekening te houden met de omstandigheden van individuele zaken. Nederland probeert daarmee een moeilijke balans te vinden: een krachtig signaal tegen geweld, zonder het individuele oordeel van de rechter volledig uit het strafrecht te halen. De nieuwe richtlijn wordt bovendien niet blind ingevoerd. De minister heeft aangekondigd dat ongeveer drie jaar na invoering wordt onderzocht of de nieuwe aanpak daadwerkelijk leidt tot hogere strafeisen en straffen. Dat is misschien wel het belangrijkste onderdeel. Want strengere richtlijnen zijn één ding. De echte test is wat er uiteindelijk in de rechtszaal gebeurt.

Worden daders daadwerkelijk zwaarder gestraft? Worden hulpverleners beter beschermd? En neemt het aantal aanvallen af? Pas wanneer die cijfers beschikbaar zijn, kan worden vastgesteld of strengere strafeisen meer zijn dan een krachtig politiek en maatschappelijk signaal.