Tin tecnologia cu ta cambia loke hende por haci. Pero tin otronan cu ta cambia loke nos ta spera di nos mes.
E calculator, internet y inteligencia artificial (IA) ta pertenece na e di dos categoria aki. Cada un a yega como un herment pa facilita bida. Pero tur tres a cambia e comportacion humano profundamente: nan a transforma loke nos ta corda, loke nos ta practica, loke nos ta considera dificil y, cada bes mas, e forma con nos ta procesa nos propio pensamentonan.
E calculator tabata un di e prome pasonan grandi. Prome cu el a bira comun, hende mester a haci calculacionnan na man. Multiplicacion, division y matematica complica tabata exigi hopi practica mental. E calculator no a caba cu matematica, pero el a cambia e relacion entre ser humano y calculacion: e rol di e persona a pasa pa dicidi cua formula mester aplica y si e resultado tin sentido, mientras cu e habilidadnan di saca cuenta for di memoria a bay perdi den bida diario.
Despues a bini internet. Internet no a solamente duna humanidad acceso liber na informacion; el a transforma nos relacion cu memoria y conocemento:
- Pakico memorisa un number di telefon si e telefon mes ta ward’e?
- Pakico corda un dato historico si bo por google e mesora?
- Pakico siña un ruta si GPS ta mustra bo unda pa bira?
Conocemento a stop di bira algo cu nos mester carga den nos cabes y a bira algo cu nos por busca den cuestion di seconde. Pero cu esey a surgi un reto nobo: haya acceso na informacion no ta meskos cu compronde e informacion di berdad.
Awor inteligencia artificial ta dal e siguiente paso:
- E calculator a haci e calculacion;
- Internet a busca e informacion;
- IA por eherce e proceso di pensamento cu tin mey-mey.
Pidi IA pa splica algo y e ta resumi’e. Pidi’e pa redacta algo y e ta skirbi henter e texto. Dun’e un problema y e ta propone un solucion. Pidi un plan di negoshi, un carta, un les of un idea, y e ta gener’e casi instantaneamente.
E peliger no ta necesariamente cu IA ta haci hende menos inteligente. E pregunta fundamental ta si hende lo sigui practica e habilidadnan cu IA ta haci innecesario. Un studiante cu uza calculator ainda mester compronde e problema; esun cu ta uza internet ainda mester husga si e fuente ta confiabel. Pero esun cu pidi IA pa skirbi e ensayo, soluciona e reto, formula e argumento y conclui henter e trabou, ta bula henter e esfuerso intelectual for di su caminda.
Y e esfuerso ey ta crucial. Hende ta siña door di purba, faya, corigi y purba atrobe. E parti dificil di siña ta netamente e parti cu tecnologia kier elimina.
E pregunta no ta si e tecnologianan aki ta bon of malo. Humanidad semper a brasa hermentnan cu ta haci bida mas facil. E berdadero pregunta ta hopi mas incomodo: ora tecnologia bira capaz di haci algo pa nos, nos ta bira miho den uza e tecnologia of nos ta bira pio den haci e cos nos mes? Esey lo ta e dilema cu lo defini e era di inteligencia artificial.






0 Comments