Onderzoek: Huis Oranje-Nassau verdiende 576 miljoen euro aan koloniaal verleden

Het Huis Oranje-Nassau heeft tussen 1600 en 2025 omgerekend bijna 576 miljoen euro verdiend aan de Nederlandse koloniale geschiedenis. Dit blijkt uit een grootschalig historisch onderzoek onder leiding van prof. dr. Gert Oostindie.

Het overgrote deel van deze inkomsten, circa 566 miljoen euro, was afkomstig uit het voormalige Nederlands-Indië. De opbrengsten vloeiden vooral voort uit negentiende-eeuwse belangen in de Nederlandse Handel-Maatschappij en mijnbouwbedrijf Billiton Maatschappij, opgericht door koning Willem I en prins Hendrik. Aan de trans-Atlantische slavenhandel en slavernij in het Caribisch gebied werd door de Oranjes nauwelijks verdiend, voornamelijk wegens gebrek aan commercieel succes.

Naast aanzienlijke financiële winsten leverde de koloniale bemoeienis het koningshuis groot maatschappelijk prestige op via kunstcollecties en paleistuinen. Pas onder koningin Juliana ontstond moreel ongemak over deze koloniale erfenis.

___________________________________________________________________________

Koning noemt conclusies over koloniaal verleden Oranjes ‘onverbloemd en confronterend’

Tijdens een persbijeenkomst in Leiden zijn de uitkomsten gepresenteerd van het vierjarige, onafhankelijke onderzoek naar de rol van het huis Oranje-Nassau in het Nederlandse koloniale verleden. Onder leiding van hoogleraar Gert Oostindie concludeerden zo’n zestig onderzoekers dat de stadhouders en monarchen tot en met koningin Wilhelmina met overtuiging achter het kolonialisme stonden, militair geweld legitimeerden en geen bezwaar maakten tegen de slavernij. Pas onder koningin Juliana ontstond kritiek en verandering.

Koning Willem-Alexander nam het vijfdelige onderzoekswerk, waaronder het overzichtsboek Oranje en de Koloniën, 1600-2025, persoonlijk in ontvangst. De vorst kwalificeerde de bevindingen als „onverbloemd, indringend en confronterend”, waarbij hij met name wees op het geconstateerde gebrek aan tegendraads leiderschap binnen zijn familie. Hij benadrukte dat deze inzichten een blijvende aansporing vormen om racisme en discriminatie in het heden actief te bestrijden.

____________________________________________________________________________

Kabinet herziet plannen box 3 na brede Kamerkritiek op belasten kleine spaarder

Minister Eelco Heinen van Financiën past het voorstel voor de nieuwe vermogensbelasting opnieuw aan, nadat zowel linkse als rechtse fracties in de Tweede Kamer forse kritiek uitten. Het oorspronkelijke plan verlaagde de heffingsvrije grens voor vermogenswinst vanaf 2028 van 1.800 naar 1.000 euro, waardoor circa 850.000 extra spaarders en beleggers belasting zouden moeten betalen.

Heinen gaf tijdens het Kamerdebat toe dat de gekozen grens ongelukkig was en verklaarde dat het kabinet kleine spaarders alsnog zal ontzien. Voor 12 november moet de bewindsman met een alternatief komen om het financiële gat te dekken.

Daarnaast ligt Heinen onder vuur vanwege een voorgestelde tijdelijke tariefverlaging in box 2 voor directeur-grootaandeelhouders. Deze maatregel levert op korte termijn extra inkomsten op, maar leidt per saldo tot een structureel verlies van 1,7 miljard euro voor de schatkist. Ook dit voorstel wordt opnieuw bezien.

____________________________________________________________________________

OM verdubbelt strafeis bij geweld tegen mensen met een publieke taak

Het Openbaar Ministerie scherpt de strafeisen aan bij geweldsdelicten tegen functionarissen met een publieke taak, waaronder hulpverleners, buschauffeurs, advocaten, rechters en journalisten. Volgens een nieuwe richtlijn van het College van procureurs-generaal wordt de strafeis voortaan verdubbeld ten opzichte van vergelijkbare misdrijven tegen andere burgers, zo meldt justitieminister David van Weel aan de Tweede Kamer.

Het uitgangspunt van het nieuwe beleid is het opleggen van een onvoorwaardelijke gevangenisstraf in plaats van een taakstraf of geldboete. Zo leidt een poging tot zware mishandeling van een hulpverlener zonder letsel of wapengebruik in beginsel tot drie maanden celstraf, waar voorheen een taakstraf van 80 uur gold.

Officieren van justitie die afwijken van deze strengere kaders moeten dat expliciet motiveren. Minister Van Weel evalueert de effectiviteit van de aangescherpte richtlijn over drie jaar.

____________________________________________________________________________

Vakbonden schorten stakingen op na schrappen bezuinigingen op sociaal vangnet

De vakcentrales FNV, CNV en VCP hebben hun landelijke stakingen en acties opgeschort nadat het kabinet heeft besloten de omstreden bezuinigingen op de sociale zekerheid in te trekken. Eerder leidden de voorgenomen versoberingen in onder meer de werkloosheidsuitkering (WW) en de arbeidsongeschiktheidsregeling (WIA) tot grootschalige werkneerleggingen, met name in het openbaar vervoer.

FNV-voorzitter Hans Spekman en CNV-voorzitter Hans van den Heuvel spreken van een cruciale overwinning voor werkenden en stellen dat er na maanden van actievoeren weer sprake is van een gelijkwaardige onderhandelingspositie.

Nu de bezuinigingen van tafel zijn, treden de bonden opnieuw in overleg met het kabinet. De gesprekken richten zich op het structureel oplossen van knelpunten rondom de WIA, effectieve preventie van langdurige uitval en meer zeggenschap van sociale partners over het beheer van de premiegelden binnen de sociale fondsen.

____________________________________________________________________________

Noodfonds Energie heropent in januari voor lage inkomens met hoge energielasten

Huishoudens met een laag inkomen kunnen vanaf 4 januari 2027 opnieuw financiële steun aanvragen bij het Noodfonds Energie. Het kabinet trekt minimaal 194 miljoen euro uit en verwacht ongeveer een half miljoen huishoudens te ondersteunen.

Het loket opent bewust pas na de jaarwisseling, zodat de verwachte prijsstijgingen per 1 januari direct worden meegewogen in de toekenning. In aanmerking komen huishoudens met een inkomen tot 130 procent van het sociaal minimum die ten minste 8 procent van hun inkomen kwijt zijn aan energie. De tegemoetkoming varieert tussen 120 en 1.800 euro per jaar en wordt rechtstreeks verrekend via de energieleverancier.

Minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) benadrukt dat iedereen die aan de voorwaarden voldoet gegarandeerd geholpen wordt. Vanaf 1 december is een indicatieve rekentool beschikbaar via noodfondsenergie.nl, waarna aanvragen binnen vier tot zes weken worden afgehandeld.

____________________________________________________________________________

Nederland geeft 753.000 vaten brandstof vrij uit strategische reserve

Het ministerie van Economische Zaken brengt 50 kiloton diesel en 45 kiloton benzine—gelijk aan 753.000 vaten—uit de strategische voorraad op de markt. Met deze derde vrijgave heeft Nederland inmiddels 4,7 miljoen van de toegezegde 5,4 miljoen vaten olieproducten verkocht in het kader van IEA-afspraken na het uitbreken van het conflict met Iran.

De timing valt samen met aanhoudende druk vanuit Washington, waar voormalig president Donald Trump aandringt op het aanspreken van Europese reserves ter verlaging van de recordprijzen aan de pomp en dreigt met een Amerikaans exportverbod op diesel.

Volgens minister Stientje van Veldhoven handelt Nederland echter conform de eerdere planning en fungeert de stap mogelijk als signaal naar achterblijvende Europese partners. Voorraadbeheerder Cova verwacht dat het marktvolume via tenders wordt verkocht, al zal het prijsdrukkende effect naar verwachting van korte duur zijn.

____________________________________________________________________________

Europese inflatie stijgt naar 3,8 procent door oliecrisis in Straat van Hormuz

De inflatie in de eurozone is in september gestegen naar 3,8 procent op jaarbasis, het hoogste niveau sinds september 2023. De opleving wordt vrijwel volledig gedreven door piekende energieprijzen als gevolg van het conflict rond de Straat van Hormuz en acute tekorten aan geraffineerde brandstoffen zoals diesel. Volgens berekeningen van de Europese Commissie bedragen de economische kosten voor de Europese Unie inmiddels circa 100 miljard euro, wat neerkomt op een half miljard euro per dag.

Ook in Nederland liep de inflatie op tot 3,4 procent. Om oververhitting tegen te gaan, verhoogde de Europese Centrale Bank de beleidsrente met 0,25 procentpunt naar 2,5 procent. ECB-president Christine Lagarde waarschuwt nationale overheden voor brede accijnskortingen aan de pomp; compensatiepakketten voor burgers moeten volgens de centrale bank strikt tijdelijk en doelgericht blijven.

____________________________________________________________________________

Cryptosector luidt noodklok over kabinetsplannen vermogensbelasting

De Nederlandse cryptosector vreest een massale uittocht van beleggers en kapitaal naar het buitenland als gevolg van de herziene kabinetsplannen voor de vermogenswinstbelasting. Waar kleine spaarders en traditionele beleggers alsnog worden ontzien, zijn beleggers in crypto’s en edelmetalen hiervan uitgezonderd. Zij dreigen tot 2030 onder een heffing op fictief berekende rendementen (vermogensaanwasbelasting) te blijven vallen.

Woordvoerder Mauro Halve van de Vereniging van Nederlandse Cryptodienstverleners spreekt van een onaangename verrassing en waarschuwt voor een waterbedeffect. Beleggers zouden hierdoor gemakkelijk uitwijken naar niet-gereguleerde buitenlandse platforms, buiten het toezicht van de Autoriteit Financiële Markten (AFM).

In Nederland beschikken momenteel 29 partijen over een AFM-vergunning, waaronder Bitvavo en Coinmerce. De belangenorganisatie vreest direct voor banenverlies in de sector, waar ruim duizend mensen werkzaam zijn en naar schatting ruim 2 miljoen Nederlanders een cryptoportefeuille aanhouden.

___________________________________________________________________________

Vleesconsumptie stabiel op 95 procent ondanks stijgende prijzen en zorgen over betaalbaarheid

Uit het Nationaal Vleesonderzoek 2026 blijkt dat het eten van vlees stevig verankerd blijft in Nederland: circa 95 procent van de bevolking consumeert vlees, met jonge mannen (18 tot 24 jaar) aan kop (100 procent). Hoewel 17 procent regelmatig vleesvervangers kiest, blijft het aandeel geheelonthouders zeer beperkt, vooral geconcentreerd onder hoogopgeleide stedelijke vrouwen.

Tegelijkertijd nemen de zorgen over betaalbaarheid toe. Ruim 52 procent van de ondervraagden vindt vlees inmiddels te duur en ontoegankelijk voor bredere lagen van de bevolking, tegenover 45 procent in 2024. Twee derde verwacht dat de overheid ingrijpt om vlees betaalbaar te houden voor lagere inkomens.

De vleessector waarschuwt dat het stikstofbeleid van het kabinet, dat kan leiden tot een halvering van de veestapel, de prijzen bij een gelijkblijvende vraag verder zal opdrijven. Daarnaast ervaart inmiddels 70 procent van de burgers het voedselzekerheidssysteem als kwetsbaar.

____________________________________________________________________________

Gebrek aan transparantie over stijgend energie- en waterverbruik datacenters in de EU

Door de snelle opkomst van kunstmatige intelligentie stijgt het stroomverbruik van Europese datacenters fors, maar inzicht in de exacte ecologische voetafdruk ontbreekt grotendeels. Zowel exploitanten als overheidsinstanties weigeren vaak gegevens over energie- en waterverbruik vrij te geven door zich te beroepen op bedrijfsgeheimen. Journalistencollectief Lighthouse Reports heeft daarom een formele klacht ingediend bij de Europese Commissie wegens mogelijke schending van het Verdrag van Aarhus.

In Nederland waren datacenters in 2024 al goed voor circa 5 procent van het nationale elektriciteitsverbruik. Het Planbureau voor de Leefomgeving verwacht richting 2030 zelfs een verdrievoudiging. Tegelijkertijd zet netcongestie grote druk op uitbreidingsplannen, waardoor internationale partijen in landen als de VS en Ierland uitwijken naar eigen gascentrales.

Hoewel Brussel werkt aan duurzaamheidslabels, blijft gedetailleerde verbruiksdata wettelijk afgeschermd, mede door intensieve technologielobby en de Europese wens om de AI-capaciteit versneld uit te breiden.

____________________________________________________________________________

Minister Van Weel weerspreekt frictie met Europese Commissie over steun Sierra Leone

Justitieminister David van Weel blijft erbij dat de Europese begrotingssteun aan Sierra Leone is stopgezet vanwege de weigering om de voortvluchtige crimineel ‘Bolle Jos’ uit te leveren. Hoewel de Europese Commissie officieel stelt dat het besluit op technische gronden berust, noemt de bewindsman dat een formele juridische inkleding; volgens hem is het optreden tegen drugscriminaliteit de doorslaggevende reden.

Berichten van diplomatieke bronnen en persbureau ANP over vermeende Brusselse irritatie en een officiële terechtwijzing spreekt Van Weel tegen. Voorafgaand aan de ministerraad benadrukte hij geen spanningen te hebben ervaren tijdens het justitieel overleg in Luxemburg.

Van Weel verklaarde dat het overleg met Eurocommissaris Magnus Brunner in een goede verstandhouding is verlopen en dat Europese ministers eensgezind zijn over het nemen van harde financiële tegenmaatregelen bij het ontbreken van medewerking aan de bestrijding van internationale drugscriminaliteit.

____________________________________________________________________________

Bondscoach Xavi neemt verantwoordelijkheid voor moeizame remise Oranje tegen Griekenland

Bondscoach Xavi Hernández heeft de schuld op zich genomen voor het zwakke spel van het Nederlands elftal tijdens de eerste helft van het Nations League-duel tegen Griekenland (2-2). In Thessaloniki keek Oranje bij rust tegen een 2-0-achterstand aan na treffers van Fotis Ioannidis en Giorgios Masouras. Volgens de oefenmeester ontbrak het aan ritme, intensiteit en een juiste tactische veldbezetting als gevolg van te veel wijzigingen in de basisopstelling.

Dankzij een driedubbele wissel in de rust herstelde Oranje de balans. Doelpunten van aanvoerder Virgil van Dijk en invaller Tijjani Reijnders brachten de stand in de slotfase alsnog gelijk.

Door het gelijkspel behoudt Nederland de tweede plaats in groep 2 van de A-divisie, achter Duitsland dat met 2-0 won van Servië. Zondag vervolgt de selectie de Nations League-campagne met een thuiswedstrijd tegen Servië in het Philips Stadion in Eindhoven.

____________________________________________________________________________

Katwijk stemt in met miljardeninvestering Eli Lilly voor medicijnenfabriek

De gemeenteraad van Katwijk heeft ingestemd met de bouw van een nieuwe productiefaciliteit van het Amerikaanse farmaconcern Eli Lilly aan het Valkenburgse Meer. Met een investering van circa 2,6 miljard euro geldt het project als een van de grootste buitenlandse bedrijfsinvesteringen in Nederland. Het complex van 28 voetbalvelden groot zal zich toeleggen op de productie van diabetes- en obesitasmedicijnen in pilvorm en biedt werk aan 500 tot 545 personen.

De doorslag in de raad werd bereikt door een compensatiepakket van 100 miljoen euro van het Rijk en de provincie Zuid-Holland. Ruim 70 miljoen euro hiervan wordt besteed aan de aanpak van lokale verkeersknelpunten rond de N206; daarnaast wordt de helft van de geplande woningen in de wijk Valkenhorst betaalbaar.

Wegens netcongestie wekt de fabriek voorlopig zelf stroom op met gasturbines. Aanvullende milieuvergunningen voor onder meer afvalwaterlozing moeten nog definitief worden goedgekeurd.

____________________________________________________________________________

Overheden en onderwijsinstellingen zetten gezamenlijk in op open source software

De Rijksoverheid, provincies, gemeenten en onderwijsinstellingen hebben afgesproken structureel meer gebruik te gaan maken van openbare broncodes en intensiever samen te werken op softwareniveau. Dat maakte het ministerie van Economische Zaken bekend.

Het gebruik van open source software biedt publieke organisaties meer flexibiliteit om systemen naar eigen wens in te richten, functionaliteiten toe te voegen en eenvoudiger over te stappen tussen verschillende leveranciers. Dit vergemakkelijkt ook het tijdig aanpassen of verbeteren van haperende programma’s.

Volgens staatssecretaris Aerdts van Digitale Economie vergroot de strategische keuze voor open source de digitale soevereiniteit van de publieke sector. Hoewel het niet altijd de goedkoopste route is, stimuleert het gezamenlijke innovatie, kennisdeling en transparantie over de werking van overheidssystemen. Andere instanties kunnen zich op termijn bij het samenwerkingsakkoord aansluiten.

____________________________________________________________________________

DUO start voorlichtingscampagne over rente op studiefinanciering voor 2027

Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is gestart met een gerichte voorlichtingscampagne om studenten en oud-studenten te informeren over de werking en vaststelling van de rente op studiefinanciering. In oktober stelt de overheid het nieuwe rentepercentage voor 2027 wettelijk vast, gekoppeld aan de rente op de kapitaalmarkt.

Het nieuwe tarief geldt in 2027 voor alle actieve studenten en voor wie in 2026 voor het laatst studiefinanciering ontving. Voor terugbetalers staat het rentetarief steeds vijf jaar vast; zij krijgen uitsluitend met de wijziging te maken indien hun rentevastperiode per 31 december 2026 afloopt.

Betrokkenen worden gefaseerd geïnformeerd: studenten ontvangen in oktober persoonlijk bericht, terugbetalers wier rentevaste periode verloopt in november, en afstudeerders uit 2026 in februari 2027. Meer achtergrondinformatie en rekenvoorbeelden zijn raadpleegbaar via duo.nl/renteberekening.