Onderzoek toont stilstand in levensverwachting sinds 2011

Na decennia van vooruitgang in de levensverwachting in Europa, toont recent onderzoek aan dat deze stijging sinds 2011 aanzienlijk is vertraagd. Volgens een studie gepubliceerd in The Lancet Public Health blijkt dat ongezonde leefgewoonten, obesitas en gebrek aan beweging hier grotendeels verantwoordelijk voor zijn. Daarnaast hebben ook de gevolgen van de coronapandemie bijgedragen aan deze stagnatie.

Achtergrond: toename in levensverwachting in de 20e eeuw

In de 20e eeuw steeg de levensverwachting in Europa met ongeveer dertig jaar. Deze groei werd vooral gedreven door vooruitgang in de medische wetenschap, verbeterde gezondheidszorg en dalingen in sterfte door hart- en vaatziekten en kanker. Volgens hoofdauteur Nick Steel van de Norwich Medical School aan de University of East Anglia, was er tussen 1990 en 2011 een continue stijging door een vermindering van sterfte aan deze ziekten. Echter, sinds 2011 is deze stijging sterk vertraagd en in sommige landen zelfs volledig gestagneerd.

Oorzaken van de stagnatie

Uit de studie blijkt dat hart- en vaatziekten de grootste oorzaak zijn van de stilstand in de levensverwachting. Risicofactoren zoals ongezonde voeding, hoge bloeddruk, hoog cholesterol en obesitas zijn sinds 2011 in bijna alle Europese landen toegenomen of niet langer verbeterd. Ondanks de beschikbaarheid van effectieve behandelingen tegen hoge bloeddruk en cholesterol, konden deze niet de negatieve effecten van een ongezonde levensstijl compenseren.

Daarnaast had de coronapandemie (2019-2021) een direct negatief effect op de levensverwachting. Door de hoge sterftecijfers en overbelasting van de gezondheidszorg, nam de levensverwachting in veel landen tijdelijk af.

Internationale verschillen en overheidsbeleid

De onderzoekers analyseerden gegevens uit de Global Burden of Disease 2021, het meest uitgebreide onderzoek naar wereldwijd gezondheidsverlies. De studie omvatte gegevens uit meerdere Europese landen, waaronder Nederland, België, Duitsland, Frankrijk, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en de Scandinavische landen.

Uit de analyse bleek dat Engeland de grootste vertraging in levensverwachting liet zien. Dit wordt grotendeels toegeschreven aan een minder effectief overheidsbeleid op het gebied van volksgezondheid.

Landen zoals Noorwegen, Zweden, Denemarken en België presteerden aanzienlijk beter. Dit komt deels door strenger overheidsbeleid gericht op het verminderen van risicofactoren zoals obesitas en ongezonde voeding. Deze landen bleken weerbaarder tegen gezondheidscrises, waaronder de impact van COVID-19.

In tegenstelling hiermee had het Verenigd Koninkrijk enkele van de hoogste sterftecijfers door hartziekten en kanker. Dit wordt mede toegeschreven aan een grotere consumptie van ongezonde voeding en een minder streng volksgezondheidsbeleid.

Is de biologische limiet bereikt?

Hoewel de stijging in levensverwachting stagneert, benadrukken onderzoekers dat de biologische limiet van de menselijke levensduur nog niet is bereikt. In veel landen neemt de levensduur van ouderen nog steeds toe, wat aangeeft dat er ruimte is voor verdere verbeteringen.

Volgens de onderzoekers wordt de levensverwachting sterk beïnvloed door sterfte op jongere leeftijd. Door vroegtijdige sterfte te verminderen en risicofactoren aan te pakken, kan de levensverwachting weer toenemen.

Oproep tot actie: focus op preventie

De studie concludeert dat ingrijpende volksgezondheidsmaatregelen noodzakelijk zijn om de levensverwachting opnieuw te laten stijgen. Dit omvat:

• Strenger beleid op het gebied van voeding, beweging en preventieve gezondheidszorg.
• Bewustwordingscampagnes over de gevaren van obesitas en ongezonde leefgewoonten.
• Investeringen in preventieve zorg, gericht op het verminderen van hart- en vaatziekten en kanker.

Professor John Newton van het European Centre for Environment and Human Health aan de University of Exeter benadrukt dat er hoop is. Volgens hem toont het onderzoek aan dat beleid gericht op preventie en het verminderen van risicofactoren nog steeds effectief is. Overheden moeten echter sneller en doelgerichter handelen om verdere stagnatie te voorkomen.

De stijging van de levensverwachting in Europa is sinds 2011 aanzienlijk vertraagd door ongezonde voeding, obesitas en gebrek aan beweging, naast de impact van COVID-19. Terwijl sommige landen met effectief gezondheidsbeleid deze trend wisten te beperken, laten anderen, zoals het Verenigd Koninkrijk, zorgwekkende cijfers zien.

Het onderzoek benadrukt de noodzaak van ambitieuzer overheidsbeleid, gericht op preventie en leefstijlverbetering. Met de juiste maatregelen kan de stijging van de levensverwachting worden hervat en kan vroegtijdige sterfte worden verminderd.

Bronnen: The Lancet Public Health (2025), Global Burden of Disease 2021, University of East Anglia, University of Exeter.