E Historia Geologico Tras di un di e Tesoronan Natural di Mas Notabel di Aruba
*photocredit visitaruba.com
Spaans Lagoen, situa na costa sur di Aruba rond di 10 kilometer zuidoost di Oranjestad, ta un di e formacionnan geologico y ecologico di mas importante riba nos isla. Su forma distintivo, su oriyanan bisti cu mangel y su boca hancho cu ta conecta cu lama ta haci’e un paisahe unico y protegi.
Segun e Plan di Maneho pa Spaans Lagoen publica na november 2017, ta calcula cu e lagoen a forma entre 4.000 pa 6.000 aña pasa. E relato cientifico ta splica cu e proceso a cuminsa profundamente bao di tera: corientenan scondi di awa dushi a gasta y bora e baranca di kalki poroso pa milenionan largo, creando un cueba gigantesco. Cu e pasada di tempo y e fluho di awa di yobida, e dak di e cueba cavernoso aki a wordo benta abou, lagando un bashi grandi atras cu gradualmente a yena cu awa di lama. Awa dushi y sedimento procedente di e rooinan den e seronan rond a sigui drenta e depresion aki, formando e bahia manera nos conoce awe.
E plan di maneho ta describi Spaans Lagoen como un di e bahianan natural di mas grandi paden den henter Caribe. E canal ta drenta aproximadamente 2 kilometer paden di e isla, cu un hanchura cu ta varia entre 200 y 500 meter, y e area total bao di maneho di conservacion ta cubri alrededor di 70 hectar. Conecta directamente cu lama habri, e condicionnan di e lagoen ta keda defini pa e subimento y bahamento di e marea. Su costanan ta consisti di lodo di marea y mondinan extenso di mangel, rondona pa formacionnan di kalki y sistemanan natural di rooi.
E formacion geologico aki a crea e camber di criansa perfecto pa un ecosistema marino y costero di gran balor:
- E matanan di mangel ta sirbi como un refugio sigur y luga di crecemento pa piscanan chikito, cocolishi y cangreu;
- E ‘wetland’ ta brinda cuminda y un habitat di neishi pa parhanan local y parhanan migratorio cu ta crusa nos region;
- E balor ecologico inmenso aki a pone cu Spaans Lagoen a wordo declara oficialmente un sitio Ramsar na 1980.
Na februari 2017, e area a keda incorpora formalmente den e zonanan di naturalesa protegi bou di maneho di Aruba Conservation Foundation pa garantisa conservacion di bida marino y parhanan acuatico. E historia di Spaans Lagoen ta cuminsa hopi prome cu e prome capitulonan di historia colonial di Aruba: un milager di geologia cu prome a sostene bida indigena y piscadonan, y cu awe ta sigui duna bida na nos naturalesa.






0 Comments