Slaaptekort en verstoord slaapritme beïnvloeden reactievermogen en gezondheid aanzienlijk

by AweMainta | Jun 29, 2025 | AweMainta Blogs | 0 comments

Een verstoorde nachtrust heeft niet alleen invloed op hoe je je voelt, maar ook op je cognitieve prestaties en gezondheid. Dat blijkt opnieuw uit een praktijkgericht slaaponderzoek dat tijdens festival Lowlands 2024 werd uitgevoerd door slaapwetenschappers van het Erasmus MC en het Bioclock Consortium. Op het speciaal ingerichte Lowlands Science-terrein onderzochten zij hoe slaaptekort en een verschoven slaapritme het reactievermogen beïnvloeden.

Cognitieve effecten van slaaptekort

Het is al langer bekend dat slaap een essentiële rol speelt bij het herstel van lichaam en geest. Tijdens de slaap herstelt het lichaam zich van dagelijkse belasting, wordt het immuunsysteem versterkt en vindt geheugenconsolidatie plaats. Diverse laboratoriumstudies tonen aan dat acuut slaaptekort leidt tot afname van het reactievermogen, verminderde besluitvaardigheid en tragere reflexen. Het experiment op Lowlands bood een unieke kans om deze effecten in een realistische en informele setting te toetsen.

Festivalbezoekers konden deelnemen aan verschillende cognitieve tests. Zo moesten ze in een afgesloten ruimte op een touchscreen klikken zodra een visueel signaal verscheen. Deze test is internationaal gevalideerd en zeer gevoelig voor slaapschommelingen. Daarna konden deelnemers hun rijvaardigheid testen in een rijsimulator. De simulator analyseerde hoe snel iemand reageerde in noodsituaties, bijvoorbeeld hoe snel er werd geremd en hoe lang het duurde voor men weer gas gaf.

Persoonlijke factoren en biologische klok

Naast het meten van directe reacties, wilden de onderzoekers achterhalen of individuele verschillen zoals het chronotype (‘ochtend- of avondmens’) invloed hebben op prestaties. Het is bekend dat het circadiane ritme – de interne biologische klok – bepaalt wanneer iemand het meest alert is. De hypothese is dat ochtendmensen beter presteren in de ochtend, terwijl avondmensen later op de dag beter scoren. Ook onderzochten de wetenschappers of vrouwen en mannen verschillen in hoe ze omgaan met een verstoord ritme.

Het experiment strekte zich uit over meerdere dagen, zodat vergelijkingen gemaakt konden worden tussen bijvoorbeeld vrijdag- en zondagresultaten, met de verwachting dat slaapgebrek zich opstapelt en de cognitieve achteruitgang meetbaar is.

Risico’s voor de volksgezondheid

Volgens de onderzoekers onderschatten veel mensen de gevolgen van slaaptekort. “We waarschuwen uitgebreid voor rijden onder invloed van alcohol, maar niet voor rijden na langdurig wakker zijn,” stelt onderzoeker Demy van Gilst. Slaaptekort kan op korte termijn leiden tot gevaarlijke verkeerssituaties, vergelijkbaar met alcoholgebruik. Op de lange termijn verhoogt chronisch slaaptekort het risico op onder meer hart- en vaatziekten, obesitas en diabetes type 2.

Bewustwording als doel

Een belangrijk doel van het onderzoek was bewustwording creëren. Door deelnemers letterlijk te laten ervaren hoe slaaptekort hun reacties beïnvloedt, hopen de onderzoekers gedragsverandering te stimuleren. Voorlichting en educatie over slaap zouden volgens hen net zo vanzelfsprekend moeten worden als waarschuwingen over alcohol- of drugsgebruik.

Bronnen: