Den e paisahe seco yen di piedra y baranca di Aruba, poco cos ta asina tradicional — of asina practico — manera cria di cabrito. E ta un practica pasa abou pa generacionnan: laga e cabritonan cana liber, laga nan come yerba, y baha nan ora tin mester. E no ta djis tradicion. E ta sobrevivencia. Pero awor, un biaha mas, criadornan di cabrito ta tende e mesun argumentonan cu a casi pon’e fin prome.
E presion pa restringi pastoreo liber ta bek. Propuestanan ta wordo presenta — silenciosamente den kambernan di maneho y ruidosamente den debatenan publico — pa prohibi cabritonan di cana den cierto areanan. Nos a mira esaki antes: movecionnan pa sera cura, pa rekeri cunucunan sera, pa haci pastoreo ilegal completamente. Pero aki tin e berdad cu hopi biaha ta wordo perdi: si pastoreo wordo prohibi, cria di cabrito na Aruba por colapsa.
Un Sistema Economicamente Viabel Den Peliger
E metodo tradicional ta funciona pa un rason clave — e ta e unico sistema economicamente viabel cu a keda. Mantene cabrito den cura di sera ta zona limpi riba papel, pero e ta rekeri cuminda diario. No djis sobra, sino cantidad serio di cuminda berde of cuminda importa. Y laga nos ta honesto — pellet? Na e prijsnan ey? Imposibel. Ningun cunukero chikito por pag’e a largo plaso.
Sin pastoreo, loke ta keda ta un modelo di cunucu cu ta funciona solamente pa turismo, no pa siguridad alimentario.
Tog e combersacion ta keda sosode. Cabritonan ta wordo culpa pa daña areanan protehi, pa sobre-pastoreo, pa no pas den e “imagen nobo” di desaroyo sostenibel. Y si, pastoreo no regula por causa daño ambiental — ningun cunukero no ta nenga esey. Pero laga nos no confundi falta di imposicion cu un tradicion cu ta faya.
Cabrito: Resiliente, Bao Mantencion y Parti di Nos Herencia
Si e meta real ta sostenibilidad, anto laga nos papia tocante kico esey ta nifica pa Aruba. Nos no tin areanan berde grandi. Nos no tin awa sin fin. Y nos sigur no tin cuminda barata. Pues si cria di cabrito no ta wordo considera sostenibel, kico si?
Cabritonan ta resistente na clima, bao mantencion, y ya caba parti di cultura alimentario di Aruba — cabrito stoba no ta djis un plato, e ta un legado. Cabritonan ta sobrevivi caminda cultivonan no por. Nan ta alimenta famia. Nan ta sostene entrada secundario. Y nan ta rekeri menos awa cu casi cualkier otro bestia.
Mester Solucion Real y Pensamento a Largo Plaso
Pues kico exactamente nos ta proponiendo pa reemplasa nan?
Pasobra si nos ta kita pastoreo liber sin ofrece cunukeronan un alternativa cu ta funciona den nos clima y economia, nos no ta avansando. Nos ta eliminando un di e poco formanan di agricultura local cu ainda ta funciona sin subsidio pisa.
En bes di prohibi pastoreo, kico si nos a organis’e? Zona designa. Rotacion di tera comunitario. Sosten pa cura caminda tin mester — no tur caminda. Educacion pa cunukeronan, no castigo. Laga nos modernisa, no elimina.
E cunukeronan ta scucha. Nan ta wak. Nan sa cu cambio ta bin — pero nan ta puntra: si no ta cabrito, anto kico? Y aworaki, Aruba no tin un bon contesta.






0 Comments