Riba papel, e cosnan ta parce mas briyante: e relacion di debe di Aruba ta baha, e deficit presupuestario ta baha y e economia ta crece di nobo desde e aña dramatico di 2020. Segun cifranan di Banco Central y institucionnan internacional manera IMF y S&P Global Ratings, e relacion di debe a baha for di 115.7% di GDP na 2020 pa 74.4% na 2024. Alavez, e GDP a crece cu 24.1% na 2021 y 8.5% na 2022, principalmente danki na e recuperacion di turismo.
Pero mientras cu e raportnan di gobierno y e buletinnan financiero ta conta un storia, tin un sintimento completamente diferente bou di e poblacion. Ken cu cana den San Nicolas of tene un combersacion riba stoepi na Oranjestad no ta tende alegria tocante recuperacion macro-economico, sino preocupacionnan: tocante comestibel cu ta bira mas caro, prijs di huur cu ta subi, salario cu ta keda atras y hobennan cu no ta mira un futuro riba e isla.
Dicon Tin Asina un Gran Diferencia entre Cifranan y Sintimento?
Na prome luga, recuperacion economico no ta dividi igualmente. Turismo por ta atrae, pero e mayor parti di e entradanan ey ta keda pega na hotelnan grandi, intermediarionan y inversionista – hopi biaha no local. Hopi empresario chikito y empleado di horeca ta sinti nan mes mas vulnerabel cu nunca. E debenan cu a wordo acumula durante e pandemia ainda no a wordo paga, y medidanan di sosten temporal a desparece.
Ademas, e confiansa den gobierno ta abou. E poblacion sa cu Aruba durante e crisis di COVID a contrae debenan pisa, entre otro via Hulanda. E debe nacional total a crece te casi AWG 5.76 biyon na 2023 y hasta cu e bahada recien pa AWG 5.57 biyon na 2024, esaki pa hopi ta keda un cifra abstracto cu ta bisa poco basta cu tin reduccion di gasto den educacion, cuido y infrastructura. E idea ta bibo cu “nos” ta reduci gasto, mientras cu “nan” – e politico, e elite, e mundo di negoshi – ta logra proteha nan mes.
Adicionalmente, e interes riba e debe publico ta un carga silencioso. Na 2022, 11.6% di tur entrada di gobierno a bay pa pago di interes, un cifra cu ta baha bek na 9.9% solamente na 2025. Esey ta nifica concretamente: menos placa pa inversionnan publico, menos espacio pa alivio di carga, y pues mas presion riba e ciudadano comun.
Y finalmente, tin algo fundamentalmente psicologico cu ta hunga un rol: recuperacion ta wordo sinti solamente ora e ta tangibel. Ora bo ta keda cu algo na fin di luna, si bo por plania pa futuro, si e tempo di espera pa cuido ta bira mas cortico, si bo yiu por sigui un estudio – esei ta recuperacion. No un grafico, sino un sintimento.
E Reto di Aruba: Restaura Confiansa
E reto pa Aruba no ta solamente e saneamento di debe, sino tambe e restauracion di confiansa. Basta cu e cifranan ta mehora pero bida diario ta stagna, e gap entre gobierno y poblacion lo sigui crece.
E economia por ta riba papel riba caminda pa recuperacion – e pueblo ta leu for di esey ainda.






0 Comments