Caya Principal di Oranjestad hopi biaha ta wordo imagina como un destinacion perfecto manera un postkaart – un lugar di edificionan pastel, trafico di barco crucero, y oportunidad economico. Pero e vision ey ta pasa riba e realidad mas visibel y vulnerabel riba tereno: e presencia creciente di individuonan bibando riba caya sin hogar, adiccion, y problemanan di salud mental sin tratamento, net den curason di nos capital.
Esakinan ta e hendenan cu nos a siña cana pasa banda di nan – tin biaha cu culpa, tin biaha cu huicio, hopi biaha cu indiferencia. Nan ta drumi na porta, aglomera den skina lubida, y purba sobrevivi den un espacio cu a bandona nan. Nan ta esnan lubida – no solamente perdi den e sistema, sino grandemente ignora pa e sistema.
Cualkier plan pa revitalisa Caya Principal mester cuminsa cu nan, no sin nan. No ta suficiente pa renoba acera, verf muraya, of atrae inversionistanan mientras cu e hendenan cu ta ocupa e mesun aceranan ey ta keda sufri. Embeyecimento sin rehabilitacion no ta progreso – e ta desplasamento.
Hopi di e individuonan aki ta lucha cu adiccion cronico, hopi biaha como resultado di trauma, enfermedad mental, of añanan di pobresa acumula. Nan no ta “e problema.” Nan ta e resultado di problemanan cu nos no a resolve – acceso na cuido medico deficiente, servicionan social limita, y un falta di respuesta comunitario coordina. Aruba no tin un centro di rehabilitacion publico a largo plaso, no tin programanan formal di vivienda transitorio, y un scarsedad di apoyo di salud mental di prome linea. Esakinan no ta gapnan – nan ta craternan.
Reconstrui Caya Principal sin atende e necesidadnan humano aki ta mescos cu pone verf nobo riba un muraya cu ta cayendo den otro. E structura no lo wanta, y e scheurnan lo bolbe – mas profundo, mas visibel, y mas dañino. Turistanan por bin pa e briyo, pero nan ta mira e sufrimento tambe. Y pio ainda, nos ta mira esaki tambe, y nos ta bira cara.
Pues kico mester sosode?
Na prome lugar, inverti den outreach di emergencia. Profesionalnan capacita – no solamente polis – mester ta trahando directamente cu individuonan riba caya pa ofrece ayudo, no castigo. Na di dos lugar, construi un red di refugio transitorio y clinicanan di salud mental, unda recuperacion ta posibel, y unda dignidad ta wordo restaura. Na di tres lugar, provee programanan di entrenamento laboral y reintegracion, pa asina hendenan cu bira limpi tin un chens tambe pa keda limpi – cu proposito y apoyo.
Finalmente, trata esaki no como un limpiesa, sino un responsabilidad. Esakinan ta nos hendenan. Nan ta Arubiano. Nan no ta obstaculo pa turismo of comercio – nan ta ciudadano kende nan bida tin balor, kende nan futuro ta bale la pena lucha pe.
Prome cu Aruba inverti miyones den re-imagina Caya Principal, nos mester inverti den e hendenan cu ya ta biba eynan – hasta si nan no tin un adres. Pasobra si nos no por construi un sociedad cu ta proteha esnan mas vulnerabel, e ora cualkier otro desaroyo ta solamente decoracion riba desesperacion.






0 Comments