Hopi experto local ta estima cu rond di 60 porciento di Arubiano tin solamente un educacion secundario basico of di nivel abao—algun ta bisa cu e cifra por ta hasta mas halto. E statistica ey mester alarma ken cu ta preocupa pa futuro di e isla. Pasobra ora educacion faya, tur otro cos ta tambalea.
Enseñansa mester ta e herment cu ta saca famianan for di pobresa y ta construi e forsa di un nacion. Pero na Aruba, e trapi ey ta kibra. Demasiado studiante ta bandona scol trempan, sin motivacion of sin sosten. Demasiado adulto nunca ta haya un di dos chens pa siña. Y demasiado lider a ignora e separacion creciente entre esnan cu oportunidad y esnan sin.
Un Nacion Gara den Poco Educacion
E consecuencianan ta tur caminda. Miles di Arubiano ta traha oranan largo den trabounan den turismo y servicio—e pilar di economia—pero mayoria ta gana un salario modesto y tin poco chens pa avansa. E dependencia di e isla riba man di obra califica importa ta un sintoma di un problema mucho mas profundo: un forsa laboral local cu a keda atras pa su propio sistema di enseñansa.
Den hotel, oficina, y companianan grandi, bo ta haya e mesun storia ta ripiti—localnan den puestonan cu salario abao, trahadonan stranhero den puestonan miho paga. No ta trata di esfuerso of ambicion; ta trata di acceso. Ora hobennan no ta ekipa cu e habilidadnan corecto, ora opcionnan tecnico y vocacional ta limita, hende ta keda pega den un circulo di traha duro y recompensa abao. Cu tempo, esey ta gasta motivacion, dignidad, y speransa.
Ken Tin e Culpa?
Esey ta e pregunta cu tur hende ta haci—y ningun hende no kier contesta. Algun ta punta dede na gobierno pa no financia enseñansa publico suficiente of pa enfoca demasiado riba turismo en bes di training y innovacion. Otronan ta culpa famianan pa no balora educacion suficiente, of studiantenan pa bandona scol. Pero e berdad ta cu e ta un fracaso comparti.
Gobiernonan a traha maneho rond di economia a corto plaso, no desaroyo humano a largo plaso. Scolnan a lucha cu recursonan limita y metodonan anticua. Mayornan hopi biaha no tabatin e medionan pa apoya siñamento na cas. Y sociedad den su totalidad a stop di exigi miho—aceptando “suficiente bon” ora cu futuro tabata exigi excelencia.
E Costo Real
Segun UNESCO, cada aña adicional di scol por aumenta entrada di un persona cu hasta 10%. Imagina kico Aruba por logra si por lo menos mitar di e mayoria cu poco estudio ey adkiri habilidad of training nobo. E isla por depende menos riba experticio stranhero, construi industrianan local, y duna hobennan motibonan real pa keda y prospera.
En bes di esey, e prijs di inaccion ta sigui crece—visibel den frustracion social, costo di bida cu ta subiendo, y desigualdad cu ta birando mas grandi.






0 Comments