Na Aruba no tin falta di organisacion cu ta atende problema social: nos tin profesionalnan di salud mental, servicionan di adiccion, trahadonan social, scolnan, polis, institutonan medico, departamentonan di gobierno, fundacionnan y gruponan comunitario. Y toch, constantemente hende ta cay den e buraconan di e sistema.
Pakico? Pasobra hopi biaha tur hende ta envolvi, pero ningun hende realmente ta na encargo.
Tuma adiccion como ehempel. Un persona ta lucha cu abuso di substancia; tras di e adiccion ey por tin depresion, trauma, desempleo, debe, falta di cas, violencia of desunion familiar. Ken ta tuma e responsabilidad? Salud mental? Cuido di adiccion? Asuntonan social? E famia? Dokternan? Polis? Husticia? Kisas tur hunto. Y precisamente ey e trampa ta sinta: cada departamento ta maneha un pida di e problema, mientras ningun instancia ta responsabel pa e ser humano completo.
Gobierno di Aruba a reconoce e fayo structural aki:
- Na augustus 2026, a traspasa e presidencia di e comision pa dirigi servicionan di salud mental pa Directie Volksgezondheid (DVG), cu e meta pa fortifica e coordinacion entre e diferente actornan den e cadena di cuido;
- Na september 2026, a encarga estudionan specifico pa identifica e retonan den cuido di adiccion y salud mental, buscando mehoracion den organisacion y digitalisacion;
- Recientemente mester a cera cooperacion formal cu clinica Brasami na Corsou pa brinda tratamento obligatorio y residencial na personanan adicto bao supervision hudicial, debi na falta di structura similar na Aruba.
E pasonan aki ta necesario, pero nan ta expone un pregunta doloroso: pakico un persona mester bira un crisis extremo prome cu e aparato cuminsa move?
E mesun fragmentacion aki ta pasa cu un mucha cu ta bay atras na scol: e maestro ta mir’e, e trahado social ta interveni, pero na cas tin violencia of adiccion; tur hende sa cu tin problema, pero ken realmente ta e doño di e caso (case manager)? E mesun dolor ta conta pa un mama bibando den violencia domestico, un adulto mayor bandona of un persona riba caya cu trastorno psikiatrico. E problemanan aki no ta biba separa; nan ta ‘overlap’ constantemente.
Aunke gobierno a otorga tereno pa un facilidad nobo di salud mental, un edificio nobo so lo no soluciona e falta di coordinacion. Tampoco un otro comision, ni un otro reunion, ni un otro carta di referencia (verwijsbrief). Loke Aruba tin mester ta hopi mas directo: ora un persona vulnerabel bati na porta, un profesional mester asumi e caso di principio te final. No te ora manda e referencia, no te ora otro departamento responde, y sigur no te ora un hende bisa “esaki no ta cay bao di mi”.
E ciudadano vulnerabel no ta parti su dolor den diferente departamento; e ta biba un solo realidad. Ora e sistema mand’e for di un porta pa otro, e no ta interesa cua departamento tabata responsabel riba papel; e sa un cos so: cu ningun hende no a yud’e.
E pregunta pa nos isla no ta cuanto instancia nos tin, sino: ora un ser humano cay den e laberinto, ken tin e obligacion di sak’e afo?






0 Comments