Cuido medico hopi biaha ta wordo describi como un derecho universal — un sistema construi riba e principio cu tur bida ta merece cuido, dignidad y un chens pa sobrevivi. Sinembargo, preguntanan preocupante ta lantando: ta posibel cu dokternan y seguronan medico ta practicando un cuido selectivo den silencio? Por uza edad, probabilidad di sobrevivencia of costo como criterio pa dicidi ken ta haya tratamento y ken no? Y si ta asina, ken a duna nan e poder pa scoge ken ta biba y ken ta muri?
E Centro di e Debate
E preocupacion ta bini di un percepcion creciente cu pashentnan di edad halto — esnan cu a paga AZV, e seguro medico universal di Aruba, henter nan bida — tin biaha ta wordo trata como si fuera nan cuido ta menos urgente of tin menos balor. Storianan ta circula di grandinan cu ta wordo nenga cierto proceduranan, of ta haya sa cu nan ta “mucho bieu” pa tratamentonan cu por a prolonga of mehora nan bida.
Esaki ta lanta preguntanan etico fundamental. Tradicionalmente, dokternan ta huramenta e Huramento Hipocratico, un promesa pa haci tur lo posibel pa salba bida y alivia sufrimento. Cuido medico mester ta pa proteha bida, no pa calcula ken “ta bale la pena” e esfuerso. Pero cu recursonan limita y un poblacion cu ta enbeheciendo, algun ta argumenta cu un racionamento silencioso ya caba por ta tumando luga.
E Rol di Seguro Medico
Companianan di seguro, incluyendo AZV, ta sinta den centro di e controversia. Cu e gastonan di salubridad na Aruba subiendo — impulsa pa tecnologia caro, specialistanan importa y maneho di malesanan cronico — e presion pa controla gasto ta enorme. E peliger, sinembargo, ta cu decisionnan pa spaar placa por slip drenta huicionan di balor tocante bida humano.
Ora un tratamento wordo nenga pasobra e ta considera “mucho costoso” pa un pashent di edad cu tin añanan limita mas pa biba, e mensahe ta uno cu ta duna bo calafriu: bo decadanan di contribucion no ta garantisa bo cuido igual mas. En bes di esey, bo ta wordo pisa contra spreadsheetnan di eficiencia.
Dokternan Bou di Presion
Lo ta inhusto pa bisa cu dokternan deliberadamente ta “hunga Dios.” Hopi dokter na Aruba ta traha incansablemente bou di un presion inmenso. Pero e realidad ta cu algun ta pega entre etica medico y limitacionnan sistemico. Si recursonan ta limita, hospitalnan y directivanan di seguro por presiona dokternan pa duna prioridad na pashentnan mas hoben y mas saludabel cu tin un probabilidad mas halto di sobrevivi.
Esaki no ta algo unico na Aruba — el a wordo debati rond mundo, specialmente durante COVID-19 ora camanan di ICU tabata scars. E diferencia ta cu e tipo di racionamento ey a wordo reconoci abiertamente como un medida di emergencia. Si awor e ta sosodiendo den silencio na Aruba, sin transparencia of debate, e asunto ta bira tanto moral como politico.
Un Yamada pa Transparencia y Dignidad
E pueblo di Aruba tin derecho di puntra: nos cuido medico ta berdaderamente universal, of e ta wordo aplica selectivamente? Si contribucion na AZV ta obligatorio pa bida, e promesa di cuido no mester ta igual te na final di bida? Pashentnan di edad no ta un “carga” — nan ta e mesun hendenan cu a construi e isla aki, a lanta su famianan y a paga fielmente den e sistema.
Cuido medico selectivo, si e wordo practica sin supervision, ta mina e confiansa den e mesun institucionnan cu mester proteha nos. Loke tin mester ta transparencia: maneho cla riba decisionnan di tratamento, comunicacion honesto cu famianan, y garantianan cu dignidad ta keda e centro di cuido.






0 Comments