In december 2024 voerde het kabinet opnieuw binnengrenscontroles in aan de grenzen met België en Duitsland. Dit beleid werd ingezet om irreguliere migratie en grensoverschrijdende criminaliteit tegen te gaan. De Algemene Rekenkamer publiceerde op 3 juni 2025 een rapport waarin de eerste effecten van deze controles onder de loep worden genomen. De conclusie? Het effect is gemengd en roept vragen op over effectiviteit en inzet van middelen.

Sinds de herinvoering voert de Koninklijke Marechaussee (KMar) de intensieve grenscontroles uit. Deze vinden plaats direct op de grens en kunnen, in tegenstelling tot de eerdere Mobiel Toezicht Veiligheid (MTV)-controles, 24 uur per dag plaatsvinden. Bij MTV-controles lag de nadruk op mobiele eenheden binnen 20 kilometer van de grens, met beperkte duur.

Uit het onderzoek blijkt dat meer mensen zonder geldige papieren zijn tegengehouden bij de grens sinds de invoering van de binnengrenscontroles. Deze stijging wijst erop dat het kabinet op dit punt zijn doel lijkt te behalen. Toch blijkt uit de cijfers ook dat het aantal aanhoudingen voor grensoverschrijdende criminaliteit juist is gedaald, waaronder zaken als mensensmokkel en documentfraude.

Ook het aantal asielzoekers dat via deze controles in Nederland terechtkomt, is zeer laag. In 2024 kwamen slechts 400 van de 44.000 asielzoekers via MTV- of grenscontroles het land binnen — minder dan 1 procent. Volgens de Rekenkamer is de binnengrenscontrole dan ook geen geschikt middel om asielaanvragen te beperken, aangezien iemand die bij de grens asiel aanvraagt, direct wordt doorverwezen naar het reguliere asielproces en dus niet als irreguliere migrant telt.

Hoewel de effectiviteit van het beleid dus beperkt is, stelt de minister van Asiel en Migratie dat de nieuwe controles geen nadelig effect hebben op andere taken van de Marechaussee. De Rekenkamer heeft geen aanwijzingen gevonden om hieraan te twijfelen, maar benadrukt dat de KMar structurele personeelstekorten kent. In mei 2025 stonden er ruim 1.050 vacatures open binnen het korps, dat op dat moment uit zo’n 7.500 fte plus 400 reservisten bestond. Er zijn ook tekorten in specifieke taken, maar hoeveel geld precies naar de grenscontroles gaat, is volgens de KMar niet te zeggen.

Het rapport is opgezet als een focusonderzoek: een beknopte, feitelijke rapportage bedoeld om snel inzicht te geven in beleidseffecten zonder waardeoordelen of aanbevelingen. De bedoeling is om hiermee het parlement van objectieve gegevens te voorzien voor toekomstige beleidskeuzes.

Met dit rapport roept de Rekenkamer op tot reflectie: zijn de huidige maatregelen wel het meest effectief om migratie en criminaliteit te bestrijden? Of is het tijd om alternatieve strategieën te overwegen, zeker in een tijd van schaarse middelen en personeelsdruk?