Bron: Gebaseerd op een interview met Mariëlle Bruning, Universiteit Leiden (De Volkskrant, 22 april 2025)

Uit recent onderzoek van de Universiteit Leiden blijkt dat de Nederlandse jeugdhulp ernstig tekortschiet in de begeleiding van kwetsbare kinderen en hun gezinnen. Volgens hoogleraar Mariëlle Bruning zijn spoeduithuisplaatsingen te vaak het gevolg van overhaaste beslissingen, met langdurige negatieve gevolgen voor kinderen en ouders.

Te hoge cijfers spoeduithuisplaatsingen

Uit cijfers blijkt dat 43 procent van de uithuisplaatsingen op basis van spoed plaatsvindt. Bruning vindt dit percentage opvallend hoog en stelt dat dergelijke ingrijpende maatregelen meestal onnodig zijn. “Bij mishandeling of drugshandel is ingrijpen noodzakelijk,” aldus Bruning, “maar het is niet aannemelijk dat dit in bijna de helft van de gevallen speelt.” Spoeduithuisplaatsingen veroorzaken vaak trauma’s, zeker wanneer ze onder politiebegeleiding plaatsvinden. Dit ondermijnt volgens haar het vertrouwen tussen ouders en hulpverlening al vanaf het begin.

Terugplaatsing blijft problematisch

Van alle gedwongen uithuisplaatsingen keert circa 40 procent van de kinderen terug naar huis. Hoewel de hulpverlening dit als positief beschouwt, ervaren ouders het vaak als onzeker en belastend. Factoren zoals huiselijk geweld, psychische problemen en instabiliteit in plaatsingen verminderen de kans op succesvolle terugkeer. Pleeggezinnen blijken in de praktijk het meest stabiele alternatief, vooral wanneer kinderen gedragsproblemen hebben.

Te weinig inspraak en betrokkenheid

Een belangrijk kritiekpunt is het gebrek aan inspraak van ouders en kinderen. Uit het onderzoek blijkt dat beslissingen over terugplaatsing vaak over gezinnen worden genomen in plaats van met hen. Pleegouders melden dat kinderen zich regelmatig niet gehoord voelen. Ondanks de intentie van hulpverleners om ouders te betrekken, schort het in de praktijk aan daadwerkelijke participatie.

Hulp schiet tekort – vooral na terugkeer

Een van de grootste knelpunten is het gebrek aan structurele nazorg en begeleiding, zowel tijdens als na de uithuisplaatsing. Bruning benadrukt dat intensieve gezinsbegeleiding essentieel is voor een duurzame terugkeer. Succesvolle projecten, waarin gezinstherapeuten wekelijks meerdere uren met het gezin werken, laten zien dat bijna alle kinderen binnen een jaar terugkeren naar huis. Het probleem: zulke intensieve hulp is sterk afhankelijk van gemeentelijke budgetten en beleidskeuzes.

Kosten en politieke keuzes

Hoewel preventieve gezinsondersteuning op de korte termijn duurder lijkt, wijzen onderzoekers op de langdurige maatschappelijke baten. De jaarlijkse kosten van een kind in een instelling kunnen oplopen tot meer dan €100.000. Bruning stelt dat investeren in het gezin hogere toekomstige zorg- en uitvalkosten voorkomt. Desondanks overweegt het kabinet juist bezuinigingen op jeugdzorg, wat volgens haar contraproductief is.

Regionale verschillen

Opvallend is dat Amsterdam relatief weinig gedwongen uithuisplaatsingen kent. De stad werkt vaker met vrijwillige plaatsingen, wat juridische stress bij gezinnen voorkomt. Bruning pleit echter voor een juridische toets na zes maanden, omdat gezinnen vaak onvoldoende op de hoogte zijn van hun rechten binnen deze vrijwillige trajecten.

Structurele problemen in het systeem

Volgens Bruning ligt het falen niet bij individuele jeugdhulpverleners, maar bij het systeem waarin zij moeten werken. Zij beschrijft het systeem als “ziek”, waarbij professionals niet in staat zijn de benodigde kwaliteit te leveren door gebrek aan tijd, middelen en beleidsmatige ondersteuning. “Nederland laat zijn kwetsbare kinderen in de kou staan,” concludeert zij.

Achtergrond: Gedwongen uithuisplaatsing

In 2023 werden bijna 10.000 kinderen in Nederland gedwongen uit huis geplaatst. Redenen variëren van huiselijk geweld en verwaarlozing tot ouderlijke verslaving of verstandelijke beperkingen. De rechter beslist hierover op verzoek van de Raad voor de Kinderbescherming. In crisissituaties kan onmiddellijke plaatsing plaatsvinden, waarna ouders pas achteraf worden gehoord.

Bronnen:

• Interview met Mariëlle Bruning, De Volkskrant (22 april 2025)
• Cijfers jeugdzorg: CBS en Raad voor de Kinderbescherming
• Onderzoek Universiteit Leiden: Terugplaatsing na uithuisplaatsing (2025)