In Nederland leven naar schatting ruim 1,8 miljoen mensen met chronische nierschade. Voor velen betekent dit een leven afhankelijk van dialyse, in afwachting van een geschikte donornier. Hoewel dialyse een levensreddende behandeling is, kent het ernstige beperkingen op fysiek, mentaal en sociaal vlak. Onderzoekers aan het UMC Utrecht werken aan een nieuwe oplossing: een implanteerbare kunstnier.

Dialyse geen duurzame oplossing
Sinds de eerste succesvolle toepassing van nierdialyse in 1943 door de Nederlandse arts Willem Kolff is de techniek wereldwijd levensreddend gebleken. Toch verandert er weinig aan het dagelijkse leven van dialysepatiënten. Zij moeten doorgaans drie keer per week naar het ziekenhuis, waar ze urenlang aan een machine liggen. De dagen na de behandeling zijn vaak gekenmerkt door vermoeidheid, misselijkheid en een verstoorde elektrolytenbalans. Volgens de Nierstichting overlijdt 50% van de dialysepatiënten binnen vijf jaar na de start van de behandeling – vergelijkbaar met bepaalde vormen van kanker.

Onderzoek naar een kunstnier
Postdoctoraal onderzoeker en nierpatiënt Tuğrul Irmak werkt bij het UMC Utrecht aan de ontwikkeling van een implanteerbare kunstnier. Na zelf in 2022 te zijn getroffen door acuut nierfalen als gevolg van een auto-immuunziekte, onderging hij een transplantatie. Slechts drie weken later begon hij zijn onderzoekscarrière aan de medische faculteit.

De kunstnier waaraan Irmak en zijn team werken, bestaat uit twee hoofdcomponenten: een hemofilter dat afvalstoffen uit het bloed verwijdert en een bioreactor die met behulp van niercellen vocht en voedingsstoffen terugwint. Hierbij maken de onderzoekers gebruik van geavanceerde technologieën, zoals nanotechnologie en 3D-printing. Een belangrijk technisch obstakel is het voorkomen van eiwitophoping in het filter, wat de werking van het apparaat kan verstoren. Naar verwachting is er eind 2025 een functioneel prototype van het hemofilter beschikbaar.

Een brug naar betere zorg
Volgens het UMC Utrecht biedt een implanteerbare kunstnier de mogelijkheid om patiënten meer autonomie te geven en hen te bevrijden van de zware belasting van frequente ziekenhuisbezoeken. Daarnaast zou het een uitkomst kunnen zijn voor patiënten die niet in aanmerking komen voor transplantatie. De technologie bevindt zich nog in een preklinische fase, maar de ambitie is om binnen enkele jaren met proeven bij mensen te starten.

Climb Against Time: bewustwording en fondsenwerving
Naast zijn onderzoek lanceert Irmak op 15 mei het project Climb Against Time, waarbij hij van plan is om 41 Alpentoppen boven 4000 meter te beklimmen. Met deze actie wil hij aandacht genereren voor het vaak onderbelichte lijden van nierpatiënten en geld inzamelen voor verder onderzoek. Het project is geïnspireerd op het Nationaal Donormonument in Naarden, dat het beklimmen van een berg als metafoor voor herstel gebruikt.

Toekomstvisie
De ontwikkeling van een implanteerbare kunstnier sluit aan bij bredere internationale inspanningen, zoals het Kidney Project in de VS, dat soortgelijke technologie onderzoekt. Volgens medisch experts is het van groot belang dat alternatieven voor dialyse versneld worden ontwikkeld, mede gezien de vergrijzing en de toenemende druk op het zorgsysteem.

Bronnen:

• Interview met Tuğrul Irmak (1 mei 2025) door https://www.newscientist.nl/
• UMC Utrecht, onderzoeksafdeling Nefrologie
• Nierstichting Nederland
• CBS, Gezondheidsenquête 2024
• The Kidney Project (UCSF/University of Vanderbilt, VS)