Zorgsector onder druk door personeelstekorten en vergrijzing

De tekorten op de arbeidsmarkt nemen grotere proporties aan dan verwacht, met name in de zorg. Volgens Randstad Nederland heeft de zorgsector nu al te maken met ongekende personeelstekorten en dreigt de situatie in de komende tien jaar onhoudbaar te worden. De zorg kampt niet alleen met een tekort aan nieuw personeel, maar ook met de dubbele impact van vergrijzing: steeds meer medewerkers gaan met pensioen, terwijl de vraag naar zorg juist toeneemt.

Volgens de meest recente meting van Randstad telt Nederland op dit moment 1,68 miljoen zorgmedewerkers, maar de sector heeft momenteel al 65.000 openstaande vacatures. Als er geen structurele oplossingen komen, kan dit aantal oplopen tot maar liefst 290.000 in 2034.

Blijvende krapte op de arbeidsmarkt

Hoewel de krapte op de arbeidsmarkt na de coronacrisis iets is afgenomen, blijft het aantal openstaande zorgvacatures stijgen. In 2022 was dit nog 10 procent, maar in 2024 is dat opgelopen naar 12 procent. Dit wijkt af van de trend in andere sectoren, waar de arbeidsmarkt geleidelijk minder gespannen wordt.

De oorzaken van het zorgtekort zijn veelzijdig:

• Te weinig instroom vanuit het onderwijs, waardoor er onvoldoende nieuwe zorgmedewerkers bijkomen.
• Vergrijzing: steeds meer zorgprofessionals bereiken de pensioengerechtigde leeftijd en verlaten de sector.
• Hoge werkdruk en verzuim, wat leidt tot meer uitval onder zorgmedewerkers.
• Afname van arbeidsmobiliteit: werknemers wisselen minder vaak van baan, wat het moeilijker maakt om tekorten op te vangen.

Technologie en omscholing als mogelijke oplossingen

Volgens Randstad-directeur Jeroen Tiel is het noodzakelijk om de arbeidsproductiviteit in de zorg te verhogen. Dit betekent niet dat medewerkers harder moeten werken, maar dat er meer gebruik moet worden gemaakt van automatisering en technologie.

“Een derde van de openstaande vacatures in de zorg betreft een niet-zorggerelateerde functie. Door robotisering en andere technologische oplossingen kunnen veel van deze taken efficiënter worden uitgevoerd,” aldus Tiel. Denk hierbij aan administratieve processen, logistiek en planning, die nu nog veel tijd en mankracht kosten.

Daarnaast wordt er gekeken naar om- en bijscholing om meer mensen naar de zorgsector te trekken. Echter, deze trend neemt af door de toenemende vergrijzing. Oudere werknemers wisselen minder vaak van baan, en er worden meer vaste contracten uitgedeeld, waardoor de doorstroom verder afneemt.

De rol van arbeidsmigratie

Arbeidsmigranten kunnen een belangrijke rol spelen in het oplossen van de personeelstekorten. Hoewel er in Nederland veel weerstand bestaat tegen groepshuisvesting en de leefomstandigheden van migranten, benadrukt Tiel dat arbeidsmigranten zelf wel degelijk bereid zijn om in de zorg te werken.

“We hebben iedereen nodig,” stelt hij. “Maar het werk moet lonend zijn en misstanden moeten worden aangepakt. Arbeidsmigranten mogen niet in slechte omstandigheden worden gehuisvest of onderbetaald worden.”

Impact van wetgeving op de arbeidsmarkt

Een ander vraagstuk dat de zorgsector beïnvloedt, is de nieuwe wet DBA, die schijnzelfstandigheid aanpakt. Ongeveer 40 procent van de werkgevers verwacht dat het aantal zzp’ers zal afnemen, maar het is nog onduidelijk hoe groot het daadwerkelijke effect zal zijn.

Veel zorginstellingen zetten freelance-opdrachten inmiddels om in vaste aanstellingen, maar dit proces verloopt traag. Tiel waarschuwt dat de onzekerheid onder werkgevers en zzp’ers leidt tot stilstand op de arbeidsmarkt, wat de problematiek verder kan verergeren.

De zorgsector staat voor grote uitdagingen. Zonder ingrijpende maatregelen blijven de tekorten oplopen, waardoor de kwaliteit van de zorg onder druk komt te staan. Randstad pleit voor een slimmere inzet van technologie, een verhoogde instroom van zorgpersoneel en een betere regulering van arbeidsmigratie. De komende jaren zullen bepalend zijn voor de toekomst van de Nederlandse gezondheidszorg.

Bronnen: Randstad Nederland, CBS, UWV