Na Aruba, creatividad ta abundante — talento, vision, y innovacion ta tur caminda. Pero ora ta trata di sosten financiero, ta comosifuera e sistema ta diseña pa mantene creativonan mendigando. Departamentonan di gobierno, fundacionnan cultural, y e asina yama “fondonan creativo” tur ta promove nan mes cu orguyo como sostenedor di arte y cultura local. Toch, tras di e discursonan bunita y ceremonianan di corta sinta tin un berdad amargo: e institucionnan aki ta scoge “a la carte” e proyectonan cu ta pas den nan agenda personal of politico, mientras deliberadamente nan ta ignora e resto.
E resultado? Plataformanan di “crowdfunding” manera GoFundMe a bira e ultimo refugio pa esnan exclui for di e circulo oficial di fondo. Pero esey no ta pasobra creativonan ta stima crowdfunding — ta pasobra sistematicamente nan a wordo cera pafo. E mesun funcionarionan cu ta papia di “empodera talento local” hopi biaha ta esnan cu keto keto ta dicidi ken ta haya visibilidad, acceso, y fondo. E ta un herarkia cu no ta wordo papia, bisti como “criterio di evaluacion.” Si bo idea no ta complace e hendenan corecto of pas den nan imagen di kico “cultura Arubiano” mester parce, bo ta afo.
E departamentonan y NGO’s aki hopi biaha ta opera manera club priva — un circulo chikito di “insiders” batiendo riba otro su lomba, distribuyendo placa publico entre caranan conoci. Nan ta sconde tras di palabranan tecnico manera “alineacion strategico,” “prioridad di stakeholder,” of “metanan di impacto,” ora den realidad, nan ta djis filtrando cualkier cos cu ta desafia nan control. Innovadornan berdadero y creativonan independiente — esnan cu ideanan atrevido, berdadnan incomodo, of expresionnan cultural nobo — masha poco tin chens.
Y laga nos ta cla: ora un gobierno of NGO ta financia solamente loke nan personalmente ta gusta, e no ta sostene cultura. E ta manipul’e. Cultura ta supone di ta diverso, desafiante, y liber. Door di scoge ken ta haya fondo a base di faboritismo, nan no ta nutriendo creatividad — nan ta formando propaganda. E placa publico cu mester a alimenta mil voz creativo ta caba concentra den un par di proyecto predecibel y politicamente “safe” cu ta mustra bon den raportnan anual pero no ta haci nada pa e comunidad mas amplio.
Mientras tanto, creativonan ta haya nan forsa pa acudi na crowdfunding — rogando amigo, famia, y straño pa kere den nan pasobra nan mesun pais no ta hacie. Nan ta pasa mas tempo purbando di recauda placa online cu creando. Y ora nan logra, e mesun funcionarionan ey ta presenta despues pa saca potret y tuma credito pa “sostene innovacion local.” Hipocresia den su maximo expresion.
Ta tempo pa expone e sistema aki pa loke e ta — parcial, anticua, y dañino. Cambio real ta cuminsa door di exigi transparencia: ken ta dicidi cual proyecto ta haya fondo? Kico ta e criterionan exacto? Cuanto ta bay pa e mesun gruponan tur aña? Si e preguntanan ey no por wordo contesta publicamente, e ora ey e sistema no tin credibilidad.
Creativonan di Aruba no mester di limosna — nan mester di husticia. Nan no mester di caridad — nan mester di acceso. Te ora e isla stop di confundi faboritismo cu financiamiento, crowdfunding lo keda no como un simbolo di innovacion, sino di fracaso institucional. Pasobra ora creativonan mester depende di strañonan den exterior en bes di sosten na cas, esey kiermen cu e sistema destina pa empodera nan ta kibra irreparabelmente.






0 Comments