Cuanto Bo Conoce? Nombernan di Luganan na Aruba Ta Revela Raiz Indigena Profundo
Cana rond Aruba suficientemente largo y nombernan manera Casibari, Daimari, of Arashi lo cuminsa zona familiar. Pero wak mas di cerca riba e mapa—of hasta den bo bario—y lo bo haya hopi mas nomber cu ta resona un historia mucho mas bieu. Guadirikiri, Sero Yamanota, Shabiburi, Bushiribana, Andicuri, y Fofoti no ta djis nombernan local curioso; nan ta restonan di e lenganan Caiquetio y Arawak cu tabata t’ey prome cu botonan Europeo a yega na costa di Aruba.
Un lista fascinante di e nombernan aki a wordo comparti pa Evert Bongers riba e pagina di Facebook Historia di Aruba. E post a resona cu lesadonan, hopi di nan a keda sorprendi di siña cu e nombernan cu nan ta mira riba borchinan di caminda, playanan, y rutanan di caminata tin origen indigeno cu ta bay siglonan atras.
Marcadornan Cultural Graba den e Paisahe
For di Angochi na Sta Cruz pa Malmok na noord, y for di e barancanan dramatico di Ayo pa e terasanan di calichi di Hudishibana, e nombernan aki no ta djis geograficamente ancra—nan ta marcadornan cultural di un pueblo cu nan lenga a casi disparce, pero cu nan presencia ta keda profundamente ancra den e identidad di e isla.
Nombernan manera Sero Anabui, Sero Arikok, Kivarco, Koyari, Macuarima, y Urataka kisas no tin definicion di diccionario awe, pero un tempo nan a carga nificacion mara na e tera: kisas describiendo tipo di palonan, seronan, fuentenan di awa, of leyendanan local. Algun, manera Bucuti, Cudarebo, of Tarabana, ta zona lirico; otronan, manera Wariruri of Teishi, ta sinti misterioso—restonan di un lenga cu a biba solamente pa medio di tradicion oral y memoria di luga.
Hopi ta referi na elementonan natural: Sero ta nifica heuvel, Boca un bahada costal, y Rooi un caminda di riu di temporada. Lo bo haya luganan manera Budui (Boca), Mahos (Boca), y Urinama (Boca) plama riba henter e isla. Tin tambe nombernan di luga cu por referi na matanan of tereno—Cadushi, por ehempel, ta e palabra local pa cactus, y ta aparece como Cadushi (Lago) y Cadushi (Sero).
Un Herencia Bibo pa Descubri
Locual ta remarkabel ta con perfecto e nombernan aki a mescla den bida diario. Localnan ta referi na barionan manera Madiki, Wayaca, of Catiri sin realisa cu nan ta papiando palabranan pasa pa generacionnan di e prome habitantenan di Aruba. Turistanan ta cana den Parke Nacional Arikok, ta saca potret na Cueva Guadirikiri, of ta landa na Playa Andicuri sin sa cu cada luga ta carga e eco di cultura indigeno.
A pesar di siglonan di colonisacion y cambio, e sobrevivencia di e nombernan aki ta poderoso. Mientras e pueblo Caiquetio a wordo desplasa y nan lenga casi a disparce, e palabranan ta keda den uzo—riba mapanan, den nombernan di caya, y den e memoria colectivo di e isla.
E nombernan aki ta ofrece mas cu direccion; nan ta storianan sperando pa wordo conta di nobo. Nan ta pista di con e pueblo Caiquetio a biba, kico nan a mira den e tera, y con nan a nombra e mundo rond di nan.
E lista comparti pa Mr. Bongers ta recorda nos cu historia di e isla no ta djis skirbi den buki of preserva den museonan—e ta net pafo, graba den e mesun luganan cu nos ta cana, core, y biba. E ta invita nos pa mira Aruba no solamente como un paraiso tropical sino como un archivo bibo di herencia indigeno.
Pues e siguiente biaha cu bo pasa Choroni, Macubari, Yanama, of Shaba, puntra bo mes: cuanto di e nombernan aki mi sa realmente? Y cuanto storia nos tin ainda pa descubri?






0 Comments