De Nederlandsche Bank (DNB) heeft ABN AMRO beboet wegens overtreding van het bonusbeleid: de bank verstrekte bonussen aan medewerkers in het tweede echelon, iets wat expliciet was verboden. Hoewel DNB meerdere keren had gewaarschuwd, hield ABN AMRO vast aan haar koers – tot de fintech-toezichthouder ingreep.

Volgens hoogleraar Arnold Boot is dit niet enkel een kwestie van overtreden regels. Hij stelt dat het fenomeen breder ligt en bepalend is voor het functioneren van de hele financiële sector.

“Het is nooit verstandig als bank om iets te doen waarvan je weet dat de toezichthouder in actie moet komen,” aldus Boot, die de waarschuwingen van DNB benadrukt. Toch gaf de bank gas, ondanks structurele signalen dat ze niet mocht uitkeren.

Hier rijst de vraag: is Nederland doorgeschoten in het beperken van variabele beloningen? Boot meent van wel. De discussie is volgens hem “totaal ontspoord.” Medewerkers in de lagere echelons, die wel degelijk uitblinkend presteren, worden simpelweg niet beloond. Zelfs ABN AMRO – 40% in overheidsbezit – krijgt geen ruimte daarin.

Dat is volgens Boot symptomatisch. Als er geen beloningsprikkels zijn, verworden banken tot puur compliance-orgaan, een rol waar DNB op aandringt uit zorg voor risico’s als witwassen. Het gevolg: vitale financiële activiteiten verhuizen naar minder gereguleerde entiteiten – het zogenaamde waterbedeffect – met onbekende risico’s elders in het systeem.

Boot formuleert het scherp: “We zijn eigenlijk een soort dans bezig op het dek van de Titanic.” De overmatige regulering beperkt de speelruimte van banken en drijft kritische activiteiten buiten het zicht van toezichthouders. Zoals minister Heijen, demissionair, opmerkte: men moet in sommige dossiers “een tandje minder kunnen reguleren.”

Volgens Boot negeert DNB juist dit nuancevermogen. In Bonus Discussies beperkt de toezichthouder zich tot zwart-wit: geen bonussen in lagere echelons, om niet op de voorpagina te eindigen en de eigen positie te riskeren. En zo blijft de financiële sector gevangen in een zelfopgelegde beperking.

Boot waarschuwt: “ABN AMRO heeft letterlijk geen toekomst.” De bank, recentelijk aan de top vernieuwd met een Franse voorzitter, zit gevangen in een systeem waarin het beloningsbeleid ondergeschikt is aan politiek risicomanagement. Interne frustratie is groot: “In elke bestuurskamer wordt gevloekt tegen de huidige situatie,” zo stelt Boot.

Toch is de boodschap helder: zowel beleidsvormers als banken moeten constructiever onderling overleg zoeken, in plaats van in de politiek te belanden. Als politieke stemmers bonussen blijven misbruiken als mediacoup, blijft iedere nuance onmogelijk. Zonder speelruimte – en beloningen – dreigt kennis en talent uit de sector te verdwijnen.

De DNB-boete tegen ABN AMRO is meer dan een incident: het is een symptoom van bredere spanning tussen toezicht, politiek en beloningsbeleid. Nederland balanceert op het precise snijvlak van financiële stabiliteit en zakelijke beloningsprikkels. Als het systeem te veel wordt dichtgeregeld, kunnen banken hun rol niet vervullen – en verplaatst wezenlijke activiteiten zich naar de schaduw.

Hoe de sector zich ontwikkelt, hangt straks af van de bereidheid van overheid en toezichthouders om ruimte te geven voor verstandig, ambitieus bankieren – zonder de fundamentele risico’s uit het oog te verliezen.